
گاه در مسجد محله مان که پیش نمازمان و نود درصد اهل مسجد نیز عرب اند احساس غریبی می کنم. آخرین روز سال هشتاد و شش، بحث هفت سین بالا گرفت و یکی از آن روزهای غریب بود.
ایران عزیز ملغمه ای است از افراد گوناگون با فرهنگ های رنگارنگ. اهواز را همه می شناسند. چهل درصد شهرنشینانش عربند. و شاید صد درصد روستانشینانش نیز عرب باشند با ویژگی های خاص خود، مثلا برای سیدها احترام ویژه و محسوسی قائلند. و نیز عید فطر به عید عرب ها معروف است چون در این روز با همه عشیره خود صله رحم می کنند. دسته جمعی به خانه یکدیگر می روند و در هر منزل شاید 5 دقیقه بیشتر توقف نمی کنند. به فرزندانشان عیدی می دهند و....
بیست ونهم اسفند ماه هشتاد و شش بود. پس از چند ماه دوری از خانه، تازه از تهران آمده بودم. پس از ادای نماز مغرب و عشا با پیش نماز جوانمان احوال پرسی می کردم که مرد عربی حدودا چهل و پنج ساله امد و آتش بحثی با حرف هایش شعله گرفت:
من به سفره هفت سین اعتقاد ندارم و مراجع ان را نهی کرده اند. این رسم مجوس هاست.
گفتم: کدام مرجع آن را نهی کرده؟! در کجا نوشته شده این آیین مجوس است و هر کس چنین کند مجوس و مشرک و نجس است؟! مرد یک دنده ای بود. از روی هوا سخن می گفت و هیچ نمی پذیرفت! عرب ها که در رسومشان سفره هفت سین تعریف نشده است و شیء عجاب! پیش نماز مسجد هم از این قاعده مستثنی نبود و می گفت هفت سین، رسمی اسلامی نیست و علما گفته اند که اگر فردی به نیت عید نوروز غسل مستحبی کند یا بگوید دعای خاصی وارد شده است و ... این کار اشکال دارد و بدعت است. یعنی به طور ضمنی سفره هفت سین را امری عبث و بیهوده می شمرد!
دلم می خواست به گل بوته شعری چنگ بزنم، به حدیثی گهربار یا به نیک استدلالی کوبنده در نشان دادن زیبایی هفت سین؛ اما افسوس که از یک سو بواسطه بی تفاوتی جمع و مجوس خطاب گرفتن حس تلخی وجودم را فرا گرفته بود و از سوی دیگرچندان انتظار و آمادگی چنین حرف و بحث تندی را نداشتم. احساس گس و کوچکی وجودم را فرا گرفت.
براستی هفت سین نماد چیست؟! ای ایرانی، هفت سین نماد چیست؟
نوشته زیر گلچینی است از گشت و گذار این خاکسار در باغ و بوستان سایت های گوناگون، باشد که نیک در خاطر مبارک افتد:
فلسفه هفت سین چیست؟
به طور مقدمه باید دانست که عدد "هفت" نزد ایرانیان قدیم مقدس بود و به خاطر ستارگان هفتگانه یعنی « زهره ، مشتری ، عطارد ، زحل ، مریخ ، زمین و خورشید » عدد هفت را گرامی می داشتند. نیاکان ما که زرتشتی بودند ، اعتقاد داشتند که عقل مقدس یعنی " اهورامزدا " که به او "سپند مینو" نیز می گفتند ، شش وزیر بزرگ به نام "امشاسپندان" دارد که یعنی مقدسان جاویدان و این شش امشاسپند با "سپندمینو" تشکیل (هفت سپند) می دهند.
علت این که هفت سین به راستی هفت سین است ، اشاره به هفت "امشاسپند" است و چون کلمه "سپند" با سین شروع می شده ، روی این اصل به علامت آن هفت مقدس جاودانی ، چیزهائی در نظر گرفته شده که هم با حرف سین شروع شده باشند و هم مورد استفاده مثبت بشر واقع شوند.
عدد هفت در قدیم : مردم بابل عدد هفت را مقدس می شمردند ، طبقات آسمان و زمین و سیارات هفت بوده است ، ایام هفته هفت روز است.
هفت از نظر مذاهب: به عقیده هندیها در آئین برهما انسان هفت بار می میرد .
عروس و داماد باید هفت قدم به اتفاق هم بردارند. هفت قدم جلو رفته و قسم می خورند ، در آئین زرتشت هفت فرشته مقرب وجود دارد. در تورات مذکور است که هفت نر و ماده را با خود برگیر تا نسلی بر جهان بماند.
هفت در آئین مسیح : هفت معجزه ، از 33 معجزه را مسیح در انجیل ذکر کرده است ، در انجیل از هفت روح پلید صحبت شده است ، به نظر فرقه کاتولیک ، هفت نوع شادی و هفت غسل تعمید وجود دارد.
هفت در اسلام: آسمان هفت طبقه دارد . فرعون در خواب هفت گاو چاق و هفت گاو لاغر را دید که گفتند هفت سال خشکسالی و هفت سال فراوانی می شود. جهنم هفت طبقه دارد . گناهان اصلی هفت عدد است . پیش از اسلام در بین اعراب ، هفت بار طواف دور کعبه مرسوم بوده و در سنت اسلامی نیز چنین است . هفت نفر قاری قرآن معروف بودند ، هفت بار شستن اشیاء ناپاک و قرار گرفتن هفت عضو بدن هنگام نماز نیز مذکور است .
هفت در تصوف : هفت وادی سلوک در تصوف معروف است 1) طلب ، 2)عشق ، 3)معرفت ، 4) استغنا ، 5)توحید ، 6) حیرت ، 7)فنا ، مولوی می گوید:
هفت شهر عشق را عطار گشت ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم
هفت در تاریخ : همراهان داریوش با خود او هفت نفر بودند، در نقش رستم در بالای آرامگاه داریوش ، هفت نقش ملاحظه می شود . جنگهای هفت ساله در زمان لوئی 11 واقع شد. اژدهای هفت سر معروف است . هفت پسر گشتاسب به هفت راهزن تبدیل شدند و هفت خوان رستم و اسفندیار معروف است.
معابد هفت طبقه: در بابل و آشور هر معبدی هفت طبقه داشت و هر طبقه به نام یکی از سیارات و هفت رنگ بود (سرخ ، سیمین، سفید، سیاه، ارغوانی، آبی و سبز). حصار اکباتان هفت دیوار داشت و آرامگاه کورش هفت پله دارد.
سفره هفت سین
در کشورهای مختلف هفت سینهای متفاوتی پهن میشود، حتی در برخی از نقاط ایران و دیگر کشورها به جای هفت سین، هفت شین پهن میکنند، سفره هفت سینی که امروزه بیشتر مرسوم است داری هفت مورد از چیزهای مانند:
· سبزه : نماد خرمی و نو زیستی
· سرکه : نماد شادی ( میوه درخت تاک در ایران میوه شادی خوانده میشد )
· سمنو : نماد خیر و برکت
· سیب : نماد مهر و مهرورزی
· ســیر : نگهبان سفره ( در اکثر فرهنگ های آریائی برای سیر نقش محافظت کننده از شر قائل بودند )
· سماق: نماد مزه زندگی
· سنجد : نماد حیات و بزر حیات
· سپـند : (اسفند)
در سفره مرسوم است، میوه، گل، شیرینیهای سنتی، ماهی قرمز، سبزی خوردن، کتاب آسمانی، دیوان شاعران و آینه، قرار دهند.
http://www.bonbast13.com/2007_03_01_archive.html
هفت سین قرآن کریم:
در قرآن کریم آیاتی است که با حرف "سین" آغاز شده و با سلام و درود به بندگان و ایامی خاص، بشارتهایی به صالحان داده شده است .
سلام قولا من رب رحیم. یس/۵۸
سلامٌ علی نوح ٍ فی العالمین . صافات /۷۹
سلامٌ علی اِبراهیم . صافات/۱۰۹
سلامُ عـَلی موُسی و هارون صافات/۱۲۰
سلامُ علی آلِ یاسین . صافات/۱۳۰
سلامٌ عـَلیکُم طِبتُم فادخـُلوُها خالدین . زمر/۷۳
سلامُ هیَ حتّی مَطلَعِ الفـَجر. قدر/۵
شرح بیشتر در:
http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=460772
http://www.tebyan.net/Archive/Occasions/2003/3/20/1817.html
احیای ارزشهای راستین در عید نوروز:
اگر بخواهیم عید نوروز براى ما یک عید واقعى باشد باید به ارزشهاى اسلامى این عید که در سایه تعالیم اسلامى رنگ دینى پیدا کرده توجه نموده و از ضد ارزشهاى عید که احیاى ارزشهاى جاهلى است دورى نماییم در این جا مرورى داریم به ارزشهاى عید نوروز.
نظافت و خانه تکانى
غسل عید
از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: در نوروز غسل کن و تمیزترین لباسهاى خود را بپوش و به بهترین عطر خود را خوشبو کن و این روز را روزه بگیر. [2]
و به استناد این دستور بسیارى از فقها همچون: مرحوم نائینى، صاحب جواهر، آیت الله حکیم و امام خمینى(ره) غسل روز عید نوروز را به عنوان یک تکلیف مستحبى و یک دستور اخلاقى و بهداشتى مورد توصیه قرار دادهاند. [3]
نماز عید
شیخ طوسى(ره) فرموده است: نماز ظهر و عصر روز نوروز را که خواندى چهار رکعت نماز با دو سلام (دو رکعت دو رکعت) مى خوانى رکعت اول پس از حمد ده بار سوره «قدر» رکعت دوم پس از حمد ده بار سوره «کافرون» رکعت سوم پس از حمد ده بار سوره «توحید» رکعت چهارم پس از حمد ده بار سوره «ناس» و «فلق» (معوذتین). و در پایان نماز سجده شکر بجاآور و در آن دعاکن تا خداوند گناهان 50 ساله ات را ببخشد. [4]
نظافت و لباس تمیز
دید و باز دید
درخت دوستى بنشان که کام دل به بارآرد نهال دشمنى برکن که رنج بى شمارآرد
در این رابطه امام خمینى(ره) در یک سفارشى مى فرمودند: در ایام نوروز به مریضخانه ها بروید و احوال اینها را بپرسید. [6]
هدیه و عیدى
هدیه و عیدى دادن از رسوم معمول عیدهاست و در میان مردم معمول بوده است. در روایتى آمده است که شخصى هدیه اى براى امام على(ع) آورد و عرض کرد: این هدیه به مناسبت نوروز است. حضرت فرمود: «نیروزناکل یوم»؛ هر روز براى ما نوروز و روز نوى است.
اى خواجه چه جویى زشب قدر نشانى هرشب شب قدر است اگر قدر بدانى
آقاى رحیمیان در کتاب سایه آفتاب مى نویسد: در روز عید نوروز به خدمت امام خمینى(ره) رسیدیم. حضرت امام با نشاطتر از روزهاى گذشته و متبسم و با قباى نو وارد شدند و به افراد حاضر چندبار «مبارک باشد.» گفتند. سپس خودشان سراغ سکه هاى یک ریالى را گرفتند و در کف دست قرار دادند. افراد حاضر نیز بعد از دست بوسى هر کدام چند عدد برداشتند. مشابه این برنامه در نوروز سالهاى دیگر نیز تکرار مى شد. [7]
توجه به قرآن
حضور قرآن به صورت ثابت و گسترده در آداب اجتماعى نوروز به گونه اى که قرآن این کتاب آسمانى مسلمانان، امروز جزو یکى از ارکان سفره عید است و نیز قرائت قرآن و بوسیدن آن در ساعات تحویل سال از جمله آداب سال تحویل است.
دعا
علامه مجلسى(ره) خواندن این دعا را در نوروز مناسب دانسته است
«اللهم هذه سنه جدیده و انت ملک قدیم اسإلک خیرها و خیرمافیها و اعوذبک من شرها و شرمافیها و استلفیک موونتها و شغلها یا ذالجلال و الاکرام.»
بارالها! این سال جدید است و تو خدایى ازلى و قدیم هستى. خیر این سال و خیر آنچه را در این سال پیش مىآید، از تو خواستارم و از شر این سال و شرآنچه در این سال پیش خواهد آمد، به تو پناه مى برم...
محدث قمى رضوان الله علیه براى هنگام تحویل و لحظه حلول سال جدید این دعا را از برخى بزرگان نقل کرده است:
«یا محول الحول والاحوال حول حالنا الى احسن الحال». [9]
روزه گرفتن
روزه گرفتن در عید نوروز یکى دیگر از دستورهاى اسلامى مطلوب و مستحب در این روز است. امام صادق(ع) با عبارت «تکون ذلک الیوم صائما» آن را [10] بیان داشته است. امام خمینى(ره) و سید محمد کاظم یزدى و بسیارى از فقهایى که برکتابهاى آنان حاشیه نوشته اند، روزه گرفتن مستحبى نوروز را مورد سفارش و تإیید قرار دادهاند. [11]
زیارت اهل قبور
و بسیارى از ارزشهاى مثبت دیگر.
البته در حواشى این عید باستانى خرافاتى وجود دارد که باید زدوده شود.
پى نوشتها:
[1]. مفردات راغب.
[2]. «روى المعلى بن خنیس عن الصادق(ع) فى یوم النیروز، قال: اذاکان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابک و تطیب بإطیب طیبک و تکون ذلک الیوم صائما... » (وسایل الشیعه، ج 8، ص 172 و ؛173 میزان الحکمه، ج 7، ص 133.)
[3]. تحریرالوسیله، ج 1، ص؛95 جواهر، ج5، ص41.
[4]. سى مقاله،رضااستادى،انتشارات اسلامى،ص376.
[5]. بحارالانوار، ج 56، ص 101.
[6]. صحیفه نور، ج 16، ص 80.
[7]. درسایه آفتاب، حسن رحیمیان، ص 228.
[8]. سى مقاله، ص 377.
[9]. همان؛ مفاتیح الجنان.
[10]. بحار، ج 56، ص 101.
[11]. تحریرالوسیله، ج 1، ص ؛288 العروه الوثقى، ص 277.
مرتضى عبدالهى
شرح بیشتر در:
http://www.irirg.ir/html/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=printpage&artid=12
**********************************************************
حال خواهم توانست جهت نشان دادن زیبایی هفت سین؛ به گل بوته شعری چنگ زنم، به حدیثی گهربار اشاره برم و تیر خلاص استدلال و کلام در خشاب کام گذارم. 